Radio Museum Reusel

De serieuze kant van stichting "Het R.A.M."

 

Inleiding

   Stichting Het Radio Amateur Museum is in 1985 te Eijsden opgericht en beheert sinds 1995 een museum in Reusel.

   Dit museum toont u de grootste, voor publiek opengestelde collectie radio-ontvangapparaten uit de periode 1913 tot 1933, gebouwd in Nederland. Dit vergt enige uitleg!

“Den draadlooze”, zoals de radiotechniek na haar introductie door Marconi in 1897 werd genoemd, wordt dan bruikbaar gemaakt om óók schepen van een telegrafieverbinding te voorzien en maakt aan het begin van de vorige eeuw een stormachtige ontwikkeling door. Het commerciële belang was zéér groot en tijdens de eerste wereldoorlog wordt de techniek verfijnd door de toepassing van radiolampen.

De radiolamp diende aanvankelijk om de te ontvangen  morsetekens van vonkzenders laagfrequent te kunnen versterken. Aan het einde van deze oorlog werden echter ook radiolampen geconstrueerd, welke hoogfrequente radiosignalen wisten te versterken, te detecteren of zelfs op te wekken (generatorlampen voor de zender). De radiotechniek wordt dan volwassen!

   Gedurende deze oorlog mocht de Nederlandse burger (tijdelijk) vrij beschikken over zend- of ontvangstinstallaties! Zo ontstond hier zeer vroeg een groep van radioamateurs, welke experimenteerde met dit medium. Dit in tegenstelling tot de rondom ons gelegen strijdende machten. Toepassen van een radiolamp was in Duitsland, Frankrijk en Engeland zelfs tot in 1923 aan strenge regels gebonden. Het was nog een militair “geheim”! In Amerika gold dit weer niet. Het is mede daarom dat het radio amateurisme hier een enorme vlucht nam en het verklaart tevens de naamgeving van ons museum: het Radio Amateur Museum! Op ruim 150 M2 vindt u daar:

Zo’n 100 Nederlandse fabriekstoestellen, gebouwd tussen 1913 en 1933, veelal unica (afb 6).
30 ontvangers van het merk N.S.F., gebouwd tussen 1923 en 1933 (afb. 7a en 7b) en
meer dan 80 amateurbouwsels gebouwd tussen 1915 en 1945 (afb. 8a en 8b).
Verder diverse gerelateerde voorwerpen, zoals juke-boxen, audio apparatuur, radiografisch bestuurde vliegtuigen, luidsprekers en deelverzamelingen zoals accu's, batterijen, raamantennes, radiolampen en vele andere onderdelen complementeren dit overzicht.

 

De vroege ontwikkeling van de radiotechniek in Nederland.

   Al in 1917 werden door Nederlandse radioamateurs (W.G.H. Kerssemakers in Eindhoven, Leo Bal in Breda en Hanso Idzerda in Den Haag) pogingen ondernomen om zelf radiolampen te (laten) maken. Op 18 maart 1918 demonstreert de heer Bal op de eerste tentoonstelling van de N.V.V.R. (1916) in Den Haag een werkende ontvanger met een door Pope in Venlo gemaakte lamp! Dit zette onze wereld van toen in vuur en vlam! In april 1918 komt ook Idzerda met een constructie op de markt, gemaakt door de grote gloeilampenfabriek Philips in Eindhoven. De lampen leken veel op elkaar en het ontwerp is waarschijnlijk van elkaar afgekeken. Ook de Verbindingsdienst van het Leger had een lamp ontwikkeld, maar deze was niet verkrijgbaar voor amateurs. Door bovenstaande ontwikkelingen krijgt Nederland na W.O. 1 een grote voorsprong op het buitenland op de particuliere markt en groeide Philips uit tot de grootste radiolampenfabriek ter wereld!

De eerste radiolampen van Bal, Philips, Idzerda, Heussen en Holland zijn in ons museum aanwezig, alle buislampen.
Ook een vroege ontvanger van Bal uit 1918/19 (afb. 2), de eerste (kristal)ontvanger van Idzerda uit 1913/18 (afb. 3) en een ontvanger van de firma Radio Bussum (1919) waarin de Genie-lamp is toegepast (afb. 4), zijn te bezichtigen. Maar ook de eerste zend/ontvanger ter wereld met toepassing van radiolampen! Het is een Engelse Wireless Trench Set MK II uit 1917 voor toepassing in loopgraven  (afb. 1). 

De radioamateur en de Nederlandse radio-industrie

Na dat de radioamateurs in 1917 het voortouw hadden genomen, kon de radio in Nederland een grote vlucht nemen. Lampzenders en -ontvangers maakten het mogelijk om spraak en muziek te ontvangen! Hanso Idzerda startte in november 1919 zijn omroepstation in Den Haag. Elke donderdag was er een uitzending met grammofoonmuziek! Dit zette velen aan tot de aanschaf van een ontvanger. Men noemde hen later ook wel “luistervinken”, toen in 1925 de omroepverenigingen als de VARA, KRO en ANRO  het fenomeen van hem overnamen. De Hilversumsche Draadlooze Omroep was geboren! (afb. 7a en 7b ).

Naast het zelf bouwen door de amateurs, produceerden ook steeds meer kleine bedrijven (zoals elektrotechnische bureaus, instrumentmakers of zelfs plaatselijke smeden en fietsenmakers) deze radioapparaten “volgens de laatste snufjes der techniek”.  In totaal zijn er meer dan 475 van deze kleine en grotere fabrikanten/leveranciers in ons land werkzaam geweest tussen 1913 en 1933!

Na de oprichting van Stichting "Het Radio Amateur Museum" in 1985 hebben wij op bovengenoemd gebied baanbrekend onderzoek gedaan. Dit resulteerde in 2002 in een boekwerk waarin deze Nederlandse merken en hun modellen worden genoemd. (afb. 11). De informatie daarvoor is gehaald uit onze eigen bibliotheek met ruim 50 meter boeken, tijdschriften en documenten uit deze periode.  (afb. 5).

Philips Radio te Eindhoven

De NV Philips Gloeilampenfabriek in Eindhoven speelde bij de ontwikkeling van de radio een grote rol. Aanvankelijk bestond deze uit een stormachtige research en ontwikkeling naar steeds verbeterde radiolampen.
Maar rond 1923 besefte het concern dat er ook een grote toekomst lag in het zelf produceren van de apparaten. Daarom werd een grote zijsprong gemaakt en werd de Apparatenfabriek opgericht! De eerste producten op dit gebied waren een acculader (1923), schaal-luidsprekers (1926) en plaatstroom apparaten en vervolgens een radio-ontvanger in 1927 (afb. 11). Om snel in de markt te komen nam Anton Philips in 1926 het besluit om de Nederlandse Seintoestellen Fabriek (NSF) te Hilversum over te nemen. Deze fabriek was toen de belangrijkste producent in Nederland en Philips had nauwe contacten met dit bedrijf, dat ook een zender exploiteerde.

Ons museum houdt zich echter niet echt bezig met deze Philips producten, omdat zij in grote getale zijn gefabriceerd en museaal minder belangrijk zijn. Wel bezitten wij producten als acculaders, luidsprekers en enkele vroege ontvangers. Voor een zeer compleet overzicht van deze producent bevelen wij een bezoek aan de expositie van de Stichting tot Behoud van de Historische Philips Produkten  te Eindhoven aan. Zie www.philipsmuseumeindhoven.nl

De N.S.F. te Hilversum

De N.S.F. werd in juni 1918 opgericht door Radio Holland (1916), dat weer in het leven was geroepen om onze schepen in WO I van moeilijk verkrijgbare Marconi en Telefunken onderdelen te voorzien. Na een moeilijke start, omdat de oorlog inmiddels voorbij was, besloot de NSF in 1922 om radio-bouwschema’s  en Marconi onderdelen aan haar poort te leveren aan de amateurs. Dit leidde tot een herstel van het bedrijf en men begon aan de productie van radio-ontvangers voor het grote publiek. Tot 1931 ontwierp en produceerde de NSF ruim 50 verschillende typen ontvangers voor de Nederlandse markt. Daarna werden er Philips chassis’ in N.S.F kasten geplaatst.

Hiervan heeft ons museum er nu 30 van in haar bezit! Enkele daarvan zijn unica en wij zijn trots deze belangrijke collectie te mogen bezitten. De eerste Philips radio is overigens geheel in Hilversum geproduceerd en vormde de snelle start voor dit welbekende merk. (afb. 11).

 

Andere bekende Nederlandse merken

Naast Philips en de N.S.F. bleven er na de popularisering van de radio nog een drietal grotere merken over. Dit waren  ERRES (geproduceerd door Van der Heem en Bloemsma)  en Waldorp, beide in Den Haag en Weco/Biederman in Amsterdam. Waldorp bouwde ook veel toestellen voor een ander merk, zoals Crystalphone, Harophone, Ronofoon, e.a. Van deze merken bezit ons museum inmiddels 32 toestellen. 

Tenslotte

Het Radio Amateur Museum in Reusel is het enige  museum dat de vroege ontwikkeling van de radio in Nederland kan laten zien!
Ruim 250 toestellen, zowel zelfbouw als merken, geven een uitstekend overzicht omtrent de ontwikkeling van een nieuwe technologie! Het is een spannend verhaal van razendsnelle vernieuwingen, verbeteringen en mogelijkheden in een kort tijdsbestek, vergelijkbaar met de huidige situaties op het gebied van PC en i-pad bijvoorbeeld!
Overzichtelijk opgesteld, wordt u alles duidelijk, na een rondleiding met veel demonstraties. Van vonkenzender tot een FM-ontvanger op creditcard formaat… Veel apparaten zijn spelend of demonstreerbaar.

Voor de jongste gasten en/of uw partner zijn er ook vele spectaculaire ontwikkelingen te horen en te zien, zoals een fietsradio, jukeboxen, draadrecorder, opwindbare transistorradio voor Afrika en een weerballon zender uit de 50-iger jaren… (afb. 9 en 10).

Mocht u dan nog niet genoeg genoten hebben, bezoek dan ook het Jan Corver-Museum voor radiozendamateurisme te Budel, op 45 km afstand.
Hier vindt u een prachtige collectie zenders en ontvangers van onze zendamateurs. Zie voor info op :
www.jancorver.org

Vlak boven Eindhoven kunt u nog een blik wagen in Museum Bevrijdende Vleugels te Best (30 km). Hier heeft de heer Jan Hulleman zijn unieke collectie militaire zenders en ontvangers uit de 2e wereldoorlog uitgestald. Zowel Duitse als geallieerde installaties, Russische en Japanse, veelal prachtig gerestaureerd en werkend. Zie voor info op: www.wingsofliberation.nl

En tenslotte, niet te vergeten, de zeer uitgebreide tentoonstelling van de Stichting tot Behoud van Historische Philips Produkten aan de Looyenbeemd 24 in Eindhoven (25 km). Zie voor info op: www.

 

DE AFBEELDINGEN

 Afb. 1

Wireless Trench set MK II 1917. Loopgraaf zend/ontvanger gebouwd voor het Engelse leger en voorzien van 3 hoogvacuum radiolampen type R.

De ontwikkeling vond plaats bij The Marconi Ltd. in Soho (London)  door Stanley en White.  George William White was na 1922 hoofd van de ontwikkel afdeling radio bij de Nederlandse Seintoestellen Fabriek te Hilversum en ook betrokken bij de eerste Philips ontvanger type 2501/02 in 1927.

 

Afb 2.

 

Commerciële uitvoering van de op 18 maart 1918 gedemonstreerde lampontvanger van de firma R.T.B. Bal te Breda. Deze ontvanger type B.S. 2 werd tussen 1918 en 1919 verkocht voor 35 gulden. Het plankje bevatte slechts de lampvoet , telefooncondensator (aan onderzijde) en de aansluitklemmen voor batterij (40 volt), accu (4 volt) en voor de ontvangstspoel met condensator. De gemonteerde buislamp is hier een Philips IDEEZET.


 

 Afb 3.

 

 

De eerste Nederlandse radio-ontvanger voor de commerciële markt. Gebouwd door de  T.B. "Wireless" (Hanso Idzerda) in Den Haag. Glijspoel afstemming met twee kristal-detectoren.  Gebouwd tussen 1913 en 1919.

 

 Afb 4.

 

Deze RADIO BUSSUM  ontvanger type "Special" werd in 1919 ook geproduceerd voor de Amerikaanse markt (sic!) en bevat een buislamp welke voor de Nederlandse Verbindingsdienst was ontwikkeld (fabrikaat "Holland" te Utrecht). Radio Bussum verkocht deze lamp later onder eigen merk ERBEE.

 

 

Afb. 4b


 

Binnenwerk van de "Special"

 


Afb 4c.

 

De ERBEE lamp van Radio Bussum, geproduceerd door de firma "Holland" te Utrecht (1917 -1919?)

Alle vroege Nederlandse radiolampen hebben de typerende uitvoering met twee Edison fittingen!

 

 afb 5.

 

De "Nederlandse radio bibliotheek " in het R.A.M. met ca. 35 meter boeken, tijdschriften en documenten over radio tussen 1900 en 1960, met leestafel.

 

 Afb 6.

De spiegelzaal in ons museum met Nederlandse fabrieksontvangers tussen 1910 en 1933. Hier bevinden zich ook deelverzamelingen over zeer vroege radio- of telegrafietoestellen en onderdelen.

Er is een werkende demonstratie te zien en horen van een voor scholen gemaakte vonkzender met coherer ontvanger met parabolische reflectoren
( Max Kohl, Chemnitz, 1910). Ook kan een radio-ontvanger met 4 helder gloeiende lampen en honingraat spoelen uit 1925 worden beluisterd!

 

Afb 7a.

 

 

Een deel van de NSF collectie 1922 tot 1932 

 

Afb. 7b

 

 

Het andere deel van de zeer complete NSF collectie 

Afb. 8a

 

Op de zolder staan de door amateurs gebouwde ontvangers uit de periode 1915 tot 1944.

 

 

Afb. 8b

 

Sommige radio's waren in bouwdoos vorm te koop, zoals die van de bekende omroepverenigingen KRO, VARA en AVRO of  NCRV.

 

 

Afb. 9

Onze "moderne" juke-box, een AMI uit 1953 speelt naar keuze uw lievelings 45 toeren singel.

 

 

Afb. 10a

De audiohoek met leestafel, te midden van audio apparatuur jaren 1940 tot 1970. Hier kan van alles gedemonstreerd worden.

 

Afb. 10b

 

 

 

Te demonstreren audio apparaten met o.a. een draadrecorder met ingebouwde zender, een fietsradio en een opwindbare radio.

 

 

 

   


 

Volgende pagina

 

 

 

________________________________________________________________________________
site & pictures by djeedub.com ©2005